Είναι πραγματικότητα ότι η αριθμός των ρήξεων του ΠΧΣ στην παιδική και εφηβική ηλικία συνεχώς αυξάνεται και μάλιστα “δραματικά”. Τί προκαλεί όμως αυτήν την αύξηση των τραυματισμών αυτών σε μια πολύ ευαίσθητη για το παιδί ηλικία;
Θα μπορέσουμε να πούμε ότι η αναγνώριση ότι ένα μικρό παιδί έχει ρήξη του προσθίου χιαστού συνδέσμου στις ημέρες μας, γίνεται από την έγκαιρη και ακριβή πλέον διάγνωση, οπότε τραυματισμός στο γόνατο παιδιού και εφήβου, που στο παρελθόν τον παραβλέπαμε σήμερα με την μεθοδολογία και γνώση μας, δεν παραμένει αδιάγνωστος, οπότε αυξάνει τον συνολικό αριθμό των περιπτώσεων.
Η αύξηση της συμμετοχής των παιδιών, αγοριών και τελευταία και των κοριτσιών, στον οργανωμένο αθλητισμό, η εκπαίδευση και η προπόνηση του παιδιού, με μεγάλη ένταση, για μεγάλο χρονικό διάστημα, σχεδόν όλο τον χρόνο και μάλιστα η ενσωμάτωση του παιδιού από μικρή ηλικία σε εξειδικευμένα αθλήματα και κύρια στο ποδόσφαιρο και στην καλαθοσφαίρηση, η μη ταύτηση της “σκελετικής ηλικίας” του παιδιού με τον βαθμό ωρίμανσης του σκελετού του, η αλόγιστη ορισμένες φορές προπόνηση και μάλιστα εκτός ορίων, αλλά και η επερχόμενη πρόκληση τραυματισμού, σε συνδυασμό με την ανεπαρκή γνώση και καθοδήγηση από τους “ειδικούς εκάστοτε προπονητές” σε αυτή την τόσο τρυφερή ηλικία, μας οδηγούν στην αύξηση των ρήξεων.
Αίμαρθρος που εμφανίζεται (“οίδημα” στο γόνατο), μετά από έναν τραυματισμό χωρίς επαφή στο παιδί, με πόνο, χωλότητα στην βάδιση, είναι μια συχνή αιτία ρήξης του ΠΧΣ σε ποσοστό που φθάνει και το 65% τουλάχιστον και πρέπει να θορυβήσει παιδί και γονείς.
Παλαιότερα η συντηρητική αντιμετώπιση των παιδιών ήταν η θεραπεία επιλογής των περισσοτέρων ορθοπαιδικών, μέχρι την σκελετική ωρίμανση του παιδιού, που είχε βάση τον φόβο της αντιμετώπισης και της ανεπάρκειας στην γνώση από πλευράς του “θεράποντα”. Τα παιδιά παρέμεναν χωρίς θεραπεία, η αστάθεια του γόνατος αυξάνονταν, το ίδιο και οι βλαβες στους μηνίσκους και στους χόνδρους, οι γονείς απευθύνονταν σε άλλο και άλλο ιατρό και δυστυχώς η εξέλιξη του γόνατος ήταν οστεοαρθρίτιδα σε μικρή ηλικία και βέβαια και πλήρη απομάκρυνση του παιδιού από τις αθλητικές δραστηριότητες.
Ακολουθώντας την συντηρητική θεραπεία, ποσοστό που ανέρχεται και στο 95% των μικτών παιδιών και εφήβων δεν θα μπορεί να συμμετάσχει στην προ της ρήξης του συνδέσμου, αθλητική δραστηριότητα που συμμετείχε, ενώ και τα μισά απο τα παιδιά που τραυματίσθηκαν δεν θα μπορούν να μετάσχουν στην όποια αθλητική δράση, λόγω της αστάθειας στο γόνατο.
Παιδιά ηλικίας μικρότερης των 13-14 ετών, με μερική ρήξη του προσθίου χιαστού συνδέσμου, με pivot shift μικρότερο από grade B, χωρίς μηνισκική ή χόνδρινη βλάβη στο γόνατο, εφόσον ακολουθήσουν την δέουσα αποθεραπεία, με βάση της οδηγίες του θεράποντα, θα πάνε εξαιρετικά με την συντηρητική θεραπεία.
Η τάση στην τελευταία 10ετία, μετά από έναν τέτοιο τραυματισμό, είναι το παιδί να υποβληθεί “γρήγορα” σε χειρουργική αποκατάσταση, οπότε να αποκατασταθεί η σταθερότητα της άρθωσης και να εμποδισθεί η περαιτέρω μηνισκική ή χόνδρινη βλάβη. και τελικά η πρόωρη εμφάνιση εκφυλιστικών αλλοιώσεων στο γόνατο.
Σίγουρα είναι ένα σημαντικό πρόβλημα όταν προκύπτει και είναι δεδομένος ο προβληματισμός, η αμηχανία και η “σύγκρουση” που υφίσταται μεταξύ γονιών και ιατρού, όταν ολοκληρώνεται η διάγνωση και η οποία αναφέρει την ρήξη του προσθίου χιαστού συνδέσμου κα στο προσκήνιο έρχεται το “what to do and what to do it”.
Θα πρέπει λοιπόν να γίνει μια ενδελεχής συζήτηση με το παιδί και τους γονείς του, να γίνει κατανοητό το πρόβλημα, να υπάρξει συνεργασία, συμμόρφωση και εκπαίδευση γονέων και παιδιού, ώστε να ακολουθήσουμε ένα αυστηρό πρόγραμμα αποθεραπείας, είτε ακολουθήσουμε την χειρουργική ή την συντηρητική θεραπεία.
Κατανοητό θα πρέπει να γίνει από την πλευρά της οικογένειας, ότι η σύγχρονη βιβλιογραφική τάση είναι η “γρήγορη” χειρουργική θεραπεία, με στόχο την αποκατάσταση της σταθερότητας του γόνατος, ώστε να προλάβουμε την ρήξη μηνίσκων ή και περαιτέρω χόνδρινης βλάβης. Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι μόνο μικρό ποσοστό από τους μικρούς ασθενείς μας, που θα αντιμετωπισθούν συντηρητικά, θα επανέλθουν με επιτυχία στο πρίν τον τραυματισμό επίπεδο και αυτό εφόσον τηρηθούν προυποθέσεις και αυστηρά κριτήρια επιστροφής, άλλωστε βιβλιογραφικά το ποσοστό επιστροφής σε high levels of sports activities μετά από συντηρητική θεραπεία είναι πολύ χαμηλό.
Με βάση τα ανωτέρω αυτό που είναι προφανές είναι ότι η συντηρητική θεραπεία σε ένα παιδί ή έφηβο με πλήρη ρήξη ΠΧΣ θα πρέπει να είναι η εξαίρεση και όχι ο κανόνας, αλλά και το χειρουργείο δεν το προτείνουμε συστηματικά και χωρίς σκέψη. Στην περίπτωση που ο μικρός αθλητής παρουσιάζει block στο γόνατο, λόγω ενός παρεκτοπισμένου μηνίσκου δίκην λαβής κάδου (bucket handle) ή λόγω ενός αποσπασμένου χόνδρινου τεμαχίου, θα πρέπει άμεσα να υποβληθεί σε χειρουργική αποκατάσταση.
Βιβλιογραφικά λοιπόν έχουμε καλύτερα αποτελέσματα στην χειρουργική θεραπεία, παρά στην συντηρητική αντιμετώπιση. Παιδιά ηλικίας μικρότερη των 13 χρόνων, εφόνον αντιμετωπισθούν χειρουργικά, έχουν πιθανότητα διαταραχής στην ανάπτυξη τους σε ποσοστό περίπου 2%, στην πρώτη 5ετία μετεγχειρητικά, με τον κίνδυνο να εξαρτάται σαφώς από την χειρουργική τεχνική.
Στην άμεση χειρουργική αντιμετώπιση, το πρόβλημα είναι ότι όσο και να σεβαστούμε τις επιφυσιακές πλάκες του παιδιού, μπορεί να προκύψει ιατρογενής διαταραχή στο μήκος του σκέλους, με ή χωρίς γωνιώδη παραμόρφωση. Όσο και να σεβαστούμε τις επιφυσιακές πλάκες, στα παιδιά και στους εφήβους, λόγω της ανεπάρκειας ύπαρξης μεγάλου αριθμού μελετών στην τρέχουσα βιβλιογραφία, η ακριβής επίπτωση της πιθανής παραμόσρφωσης παραμένει άγνωστος.
Σε καθυστερημένη χειρουργική αντιμετώπιση έως την σκελετική ωρίμανση του παιδιού, υπάρχει αύξηση στην συχνότηγτα βλάβης των μηνίσκων και των χόνδρινων επιφανειών, λόγω αστάθειας, οπότε και πάλι υπάρχει πρόβλημα.
Τι είναι οι επιφυσιακές πλάκες και τι θα πρέπει να γνωρίζουν παιδί και γονείς όμως;
Οι επιφυσιακές πλάκες (physis) είναι περιοχές στις οποίες γίνεται η ανάπτυξη του κάθε οστού και στην περίπτωσή μας του μήκους του μηριαίου οστού και αυτό που πρέπει να αναφέρουμε είναι ότι η περιφερική μηριαία επιφυσιακή πλάκα, συνεισφέρει περίπου 70% στο συνολικό μήκος του μηριαίου οστού και σε ποσοστό 37%-40% στο συνολικό μήκος του σκέλους, δηλαδή μια αύξηση περί τα 10 χιλιοστά ανά έτος..
Αντίστοιχα η κεντρική κνημιαία επιφυσιακή πλάκα συνεισφέρει στο 55%του συνολικού μήκους της κνήμης και στο 25%-27% του συνολικού μήκους του σκέλους, δηλαδή μια αύξηση περί τα 6 χιλιοστά ανά έτος.
Στο κάθε παιδί που θα προσέλθει στο ιατρείο θα γίνει:
Όλες οι ανωτέρω δοκιμασίες εκτελούνται και στα δύο γόνατα προφανώς, συγκρίνοντάς τα.
Θα ελέγξω επιπλέον τα γόνατα με την συσκευή KT-1000, εκτελώντας την δοκιμασία Lachman, συγκρίνοντας την πρόσθια μετακίνηση της κνήμης σε σχέση με τον μηρό, οπότε μια διαφορά μεγαλύτερη από 6-8 mm, μας δείχνει ρήξη του χιαστού συνδέσμου.
Στην συνέχεια θα ζητήσουμε ακτινογραφίες και μαγνητική τομογραφία του γόνατος. Θα ζητήσουμε αρχικά μια ακτινογραφία γόνατος face και profil.
Θα ζητήσουμε επίσης μαγνητική τομογραφία του γόνατος, ώστε να διαπιστώσουμε την ρήξη του προσθίου χιαστού συνδέσμου, την πιθανή χόνδρινη βλάβη, πιθανή ρήξη μηνίσκου ή και επιπλέον βλάβες στο γόνατο. Είναι σύνηθες η ύπαρξη οστικών οιδημάτων στον έξω μηριαίο κόνδυλο και στο οπίσθιο τμήμα του έξω κνημιαίου κονδύλου.
Ο απλός ακτινολογικός έλεγχος που γίνεται στους ενήλικες στην περίπτωση ρήξης του προσθίου χιαστού σε παιδιά και εφήβους θα εμπλουτισθεί με επιπλέον ακτινογραφίες.
Θα ζητήσουμε ακτινογραφία σε ορθία στάση από την πρόσθια λαγόνια άκανθα έως το έσω σφυρό, αμφοτέρων των σκελών, ώστε να έχουμε συγκρίσιμη εικόνα του συνολικού μήκους και της όποιας γωνιώδους παραμόρφωσης των σκελών, προεγχειρητικά.
Επίσης θα χρειασθούμε μια οπισθοπροσθία ακτινογραφία της αριστεράς άκρας χειρός του παιδιού, οπότε με βάση του άτλαντα Grenlich and Pyle, να προδιορίσουμε την ακριβή σκελετική ηλικία του , οπότε και πραγματοποιούμε την δέουσα αντιμετώπιση.
Οι χειρουργικές τεχνικές που έχουν αναπτυχθεί, από το 2000 και μετά τις οποίες και ακολουθούμε έχουν βάση την σκελετική ηλικία του παιδιού και με σκοπό να αποφύγουμε τις διαταραχές στις επιφύσεις, μηριαίου οστού και κνήμης και στην ανάπτυξη του παιδιού.
Η αρχική τεχνική που αναπτύχθηκε ήταν με χρήση του κεντρικού τμήματος της λαγονοκνημιαίας ταινίας, (over-the-top reconstruction, intra- and extra-articular) πλάτους 8-10 χιλιοστών, που την κόβουμε από το κεντρικό της τμήμα, σε μήκος 20-25 εκατοστών, ενώ αφήνουμε την πρόσφυσή της στην έξω επιφάνεια της κνήμης (φύμα του Gerdy), την περνάμε από την πίσω πλευρά και άνω του έξω μηριαίου κονδύλου (over-the-top), ενώ την καθηλώνουμε στο περιόστεο του μηριαίου κονδύλου με ράμματα ή αγκράφες, εκτός της επιφυσιακής πλάκας, την περνάμε στην συνέχεια μέσα στο γόνατο, κάτω από τον διαμηνισκικό σύνδεσμο και την καθηλώνουμε στο έσω τμήμα της κνήμης στο περιόστεο. Με την τεχνική αυτή αποφεύγονται τελείως οι επιφύσεις, μηριαίου οστού και κνήμης, δεν δημιουργούνται οστικά κανάλια και σε πιθανή αποτυχία, λόγω του ότι το μόσχευμα δεν είναι σε ανατομική θέση, το παιδί σε 3-5 χρόνια, μετά την ολοκλήρωση της σκελετικής του ανάπτυξης θα είναι σε θέση να υποβληθεί σε ανατομική συνδεσμοπλαστική του προσθίου χιαστού συνδέσμου.
Με τον χρόνο αναπτύχθηκαν και άλλες τεχνικές, πάντα με την χρήση αυτομοσχευμάτων, over-the-top, all-epiphyseal τεχνικές, και τεχνικές επίσης με διάφορους συνδυαμούς των ανωτέρω (υβριδικές). με σημαντική από πλευράς του χειρουργού την αναγνώριση του footprint του συνδέσμου, στην έσω επιφάνεια του έξω μηριαίου κονδύλου και την ορθή ανατομική τοποθέτηση του καναλιού του μηριαίου οστού.
Η σύγχρονη τάση στα παιδιά και εφήβους είναι να χρησιμοποιούμε το μόσχευμα των οπισθίων μηριαίων τενόντων (hamstrings) και κύρια του ημιτενοντώδους τένοντα, τον οποίο τον διαμορφώνουμε 4/πλό, διαφυλάσσοντας τον τένοντα του ισχνού, ενώ η καθήλωση γίνεται με “κουμπί” (button), extracortical.
Οι τεχνικές συνδεσμοπλαστικής του ΠΧΣ πλέον αναλυτικά είναι:
Εικόνες αρθροσκοπικές, ακτινογραφίες σε όρθια στάση και μαγνητικής τομογραφίας από κορίτσι 11 ετών, το οποίο υπεβλήθει σε συρραφή έξω μηνίσκου και συνδεσμοπλαστική του ΠΧΣ πρό 10 ετών. Στο κορίτσι αυτό έγινε υβριδική τεχνική, έγινε λήψη του ημιτενοντώδους και του ισχνού τενόντων, διαμορφώσαμε το μόσχευμα 2πλό, κρατήσαμε την κνημιαία πρόσφυση, έγινε διακνημιαίο κανάλι στην ανατομική του θέση και πιο κάθενο στην επιφυσιακή πλάκα, περάσαμε το μόσχευμα over-the-top και το καθηλώσαμε πάνω από την επιφυσιακή πλάκα του μηρού με αγκάφες, χωρίς κάποια παρεμβολή σε αυτήν. Το αποτέλεσμα κλινικά είναι άριστο.
Εφόσον έγιναν κατανοητά τα παραπάνω, που προσπάθησα να αναφέρω, με γνώμονα την βιβλιογραφία και την προσωπική μου εμπειρία και υπάρχει προβληματισμός για το γόνατό σας, τότε με ένα απαραίτητο ραντεβού, θα μπορούσε να γίνει μια διεξοδική αξιολόγηση στο πρόβλημά σας και να σας προταθεί η πλέον αρμόζουσα θεραπευτική επιλογή, που σε πολλές των περιπτώσεων είναι η αρθροσκοπική χειρουργική.